Układ moczowo-płciowy człowieka

Jak wiadomo układ moczowy człowieka jest to układ, który ułatwia wydalanie zbędnych substancji z organizmu, np. mocznika, soli mineralnych. Jego elementem jest nerka, w której znajdują się kłębuszki nerkowe i torebka Bowmana oraz rdzeń nerkowy.

W tzw. kłębuszkach powstaje mocz pierwotny wydalany później przez moczowody, pęcherz i cewkę. U człowieka dobowy przepływ moczu pierwotnego przez nerki wynosi średnio 170 l, z czego (w wyniku przesączania i filtrowania w nerkach) wydalane jest średnio 1,5 l. Układ moczowy jest odpowiedzialny za wytwarzanie, gromadzenie oraz wydalanie moczu. Tworzą go nerki, moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa. Bez nerek organizm człowieka nie może właściwie funkcjonować i żyć, dlatego tak ważna jest ochrona tych narządów. Nerki należą do układu moczowego składającego się również z takich elementów, jak: kielichy i miedniczki nerkowe, moczowody, pęcherz oraz cewka moczowa. Nerki, przypominające kształtem fasolę, są narządem parzystym położonym zaotrzewnowo na tylnej ścianie jamy brzusznej, na wysokości dwunastego kręgu piersiowego i trzeciego kręgu lędźwiowego kręgosłupa. Prawa nerka położona jest troszkę niżej niż lewa. Co ciekawe, w zależności od pozycji ciała i fazy oddechowej nerki mogą lekko zmieniać swoje położenie. Przeciętny ciężar nerek to od 120 do 170 gramów. Od tyłu nerki przylegają do przepony oraz mięśni tylnej ściany jamy brzusznej. Natomiast od przodu nerka prawa sąsiaduje z wątrobą, ze środkowym odcinkiem dwunastnicy oraz z częścią jelita grubego i jelita biodrowego. Nerka lewa z kolei przylega do trzonu trzustki, tylnej ściany żołądka oraz pętli jelita cienkiego. Swymi górnymi biegunami obie nerki stykają się z nadnerczami. Od kręgosłupa wnikają do tego narządu naczynia krwionośne i limfatyczne oraz nerwy. Znajduje się tutaj również początkowy odcinek moczowodu i miedniczka nerkowa. Miąższ nerki składa się z zewnętrznej części korowej i wewnętrznej rdzeniowej Kłębuszek nerkowy (średnica ok. 160-190 mikrometrów) zbudowany jest z naczyń włosowatych (włośniczek), powstających z rozgałęzienia tętniczki doprowadzającej i łączących się ponownie w tętniczkę odprowadzającą. Ściana naczynia włosowatego kłębuszka nerkowego stanowi tzw. błonę sączącą, składającą się z trzech zasadniczych warstw (komórek śródbłonka naczyniowego, błony podstawnej oraz komórek nabłonka tzw. torebki Bowmana). Bardzo złożona mikrostruktura błony sączącej umożliwia powstawanie moczu pierwotnego, zbierającego się w wyżej wymienionej torebce, który następnie wypływa do cewek nerkowych. Granicą umowną jest kresa miedniczna. Część brzuszna krzyżuje się z kresą i wchodzi do miednicy małej biegnie początkowo po bocznej jej ścianie, następnie na wysokości kości kulszowej moczowód się zagina i kieruje ku przodowi podążając w stronę pęcherza moczowego. U kobiet biegnie w tzw. przymaciczu, w więzadle szerokim macicy. Jego dwoma blaszkami, w pobliżu dna pęcherza krzyżuje moczowód tętnica maciczna (od przodu i od góry).U mężczyzn moczowód idzie bezpośrednio do pęcherza i w pobliżu dna krzyżuje go od przodu i góry nasieniowód, następnie moczowód przebija ścianę pęcherza i kończy się ujściem pęcherzowym na dnie pęcherza moczowego. Pęcherz moczowy-to narząd nieparzysty, leżący w miednicy małej do tyłu spojenia łonowego a do przodu: u mężczyzn-odbytnicy; -u kobiet macicy i górnego odcinka pochwy. Normalnie pęcherz nie wystaje ponad poziom spojenia łonowego. Jeżeli jednak zalega w nim mocz-wznosi się ponad jego poziom. Pęcherz składa się ze szczytu, trzonu i dna.Szczyt jest zwrócony ku górze i przodowi w stronę pępka. Trzon-w jego obrębie jest ściana przednia, tylna i 2 boczne (w pęcherzu pełnym).Po prawej przylega do wyrostka lub jajnika. Z tyłu leży macica, a u mężczyzn odbytnica. Dno- u kobiet dno pęcherza spoczywa na przeponie moczowo-płciowej, część tylna dna dotyka górnego odcinka pochwy i szyjki macicy. U mężczyzn część przednia przylega do gruczołu krokowego.
pęcherz
tabletki na potencję

Budowa ściany-składa się z 3 warstw: błony śluzowej, błony mięśniowej i błony zewnętrznej.
Cewka nerkowa zbudowana jest z następujących, przechodzących jeden w drugi, odcinków: cewki krętej I rzędu (cewki bliższej albo proksymalnej), pętli Henlego oraz cewki krętej II rzędu (cewki dalszej albo dystalnej). Cewki dystalne sąsiadujących nefronów łączą się w cewkę zbiorczą. Po kolejnych połączeniach tworzą one duże cewki zbiorcze, uchodzące w szczycie brodawki nerkowej (brodawki znajdują się na wierzchołku piramid nerkowych) do kielichów nerkowych. Długość wszystkich cewek nerkowych wynosi w przybliżeniu 80 km, a ich powierzchnia (biorąc pod uwagę mikrokosmki, które pokrywają cewki od strony ich światła) około 40-50 metrów kwadratowych.
układ moczowy
na chory pęcherz
Pęcherz moczowy jest dobrze umięśnionym, rozciągliwym i sprężystym zbiornikiem o objętości około 400-700 ml. Po wypełnieniu pęcherza moczem dochodzi do wzrostu ciśnienia w jego wnętrzu, drażnienia zakończeń nerwów czuciowych i pojawienia się zjawiska zwanego parciem; następuje skurcz mięśnia wypierającego oraz rozkurcz zwieraczy i mocz wypływa przez cewkę na zewnątrz. Objętość dobowa moczu w warunkach prawidłowych wynosi około 1,0-3,0 litra. U niektórych chorych po dłuższym okresie trwania cukrzycy dochodzi do zmian w nerkach. Tę niewydolność organu objawiającą się m.in. zwiększeniem białka wydalanego z moczem nazywamy nefropatią cukrzycową. Zaburzenie filtracji w nerkach następuje wtedy, gdy znajdujące się w nefronie drobne naczynia krwionośne, tzw. kłębuszki nerkowe, ulegają uszkodzeniu pod wpływem długotrwałego nadmiaru cukru we krwi (hiperglikemii). Dlatego tak ważna jest profilaktyka w zapobieganiu cukrzycy, a więc niedopuszczanie do nadwagi, prowadzenie zdrowego stylu życia i dbanie o regularną aktywność fizyczną oraz kontrolny pomiar cukru we krwi. Otyłość i brak ruchu przyczyniają się także do nadciśnienia tętniczego, które prowadzi również do uszkodzenia nerek – nefropatii nadciśnieniowej i do ich niewydolności. Związki pomiędzy nadciśnieniem tętniczym a nerkami znane są lekarzom od dawna. To właśnie nerki odgrywają zasadniczą rolę m.in. w regulacji ciśnienia tętniczego, a dzieje się to głównie poprzez ich wpływ na gospodarkę sodową w ustroju.
U mężczyzn jądra są wielkości piłeczki pingpongowej, orzecha włoskiego, ale są spłaszczone w płaszczyźnie strzałkowej i w tej płaszczyźnie są ułożone. W obrębie jądra wyróżnia się: – powierzchnię przyśrodkową (zwróconą do sąsiedniego jądra), – ścianę boczną, – brzeg przedni i tylny, – 2 końce (górny i dolny). Otoczone jest silną błoną łącznotkankową (tzw. błoną białawą). W odcinku tylno-górnym wpukla się ona w głąb jądra tworząc śródjądrze. Od niego w kier. błony białawej biegną łącznotkankowe przegródki jądra, które dzielą miąższ jądra na płaciki – zraziki (ok. 200).Mają one kształt stożka, podstawą przylega do błony, a szczytem zwrócone do sródjądrza. Każdy zrazik zbudowany jest z 3-4 cewek nasiennych krętych, w obrębie szczytu płacika łączą się w 1 cewkę nasienną prostą, te wnikają do śródjądrza i tu tworzą siatkę jądra.
W stanach zapalnych pochwy charakterystyczne jest to, że zwykle są one wywoływane przez mikroflorę normalnie bytującą w pochwie. Wiąże się to przeważnie ze zmianą środowiska wewnętrznego (zmiana pH pochwy). Zapalenie może też być wywołane innymi, chorobotwórczymi bakteriami, wirusami lub grzybami. Również mechaniczne uszkodzenia, jak uszkodzenia nabłonka, są zwykle przyczyną dolegliwości. Znaczną część zakażeń pochwy stanowią choroby przenoszone droga płciową, jak rzęsistkowica, rzeżączka, chlamydioza czy pleśniawka. Głównym zadaniem nerek jest zabezpieczenie stałości środowiska wewnętrznego organizmu poprzez wydalanie nadmiaru wody, soli mineralnych i innych substancji zbędnych i/lub szkodliwych dla zdrowia, które powstają podczas procesów metabolicznych albo są przyjmowane np. wraz z pokarmem (dotyczy to również np. silnie toksycznych leków). Nerki są odpowiedzialne za zachowanie stałej objętości, ciśnienia osmotycznego oraz składu elektrolitowego płynów ustrojowych.

Głównym objawem jakichkolwiek dolegliwości w obrębie dróg rodnych są upławy. Wydzielane są w dużych ilościach i często mają patologiczną barwę, konsystencję lub zapach. Po tych cechach można wnioskować o rodzaju zakażenia. Standardowe badanie ginekologiczne z łatwością jest w stanie zidentyfikować stan zapalny pochwy. W ciężkich przypadkach (trudnych do wyleczenia, nawracających) dokładna diagnoza i prawidłowe leczenie są możliwe dopiero po analizie wymazu z pochwy.
U mężczyzn siatka jądra wnika w najądrze tworząc przewodziki odprowadzające , z nich wytwarza się 1 przewód najądrza (przewodziki tworzą głowę najądrza,przewód (trzon i ogon). Funkcja: *produkuje swoją własna wydzielinę, która przyczynie się do dojrzewania plemników, *plemniki są tu magazynowane i tu dojrzewają. Nasieniowód – ogon najądrza zagina się i przechodzi w nasieniowód, który ma ok. 56-60cm.W obrębie nasieniowodu wyróżnia się odcinki: *jądrowy – wzdłuż brzegu tylnego jądra i najądrza, *powrózkowy. Oba te odcinki znajdują się w worku mosznowym, a następnie nasieniowód, poprzez pierścień pachwinowy-powierzchowny, wchodzi do jamy brzusznej, przekracza kresę graniczną i wnika do miednicy małej. *pachwinowy i miedniczny – początkowo biegnie po bocznej ścianie miednicy małej, potem się zagina i podąża do pęcherza. Nasieniowód w pobliży dna pęcherza krzyżuje moczowód, dalej nasieniowód się rozszerza tworząc bańkę nasieniowodu, następnie się zwęża, wchodzi do gruczołu krokowego i uchodzi na wzgórku nasiennym [tu uchodzą oba przewody wytryskowe (prawy i lewy) i liczne przewody gruczołu krokowego].
Leczenie zapalenia pochwy powinno objąć również partnera chorej kobiety, gdyż mężczyźni mogą być rezerwuarem chorobotwórczych drobnoustrojów. Należy oczywiście również unikać stosunków seksualnych. Zwykle stosuje się miejscowe leczenie w postaci globulek dopochwowych, kremów lub żelów, co trwa około 1-2 tygodni. Gonady i gruczoły przedsionkowe większe mają cechy strukturalne narządów miąższowych; wyróżnia się miąższ otoczony zrębem. Poszczególne odcinki dróg płciowych mają natomiast strukturę narządów jamistych. Ich ściana jest zbudowana z błony śluzowej, błony mięśniowej i przydanki, która w różnych narządach jest zastąpiona błoną surowiczą. Analogicznie do męskiego układu rozrodczego, wszystkie narządy układu rozrodczego żeńskiego podlegają głębokimi przemianom strukturalnym i funkcjonalnym wraz z wiekiem. Dojrzałość morfofunkcjonalna żeńskiego układu rozrodczego ustala się stopniowo podczas rozwoju postnatalnego i zostaje osiągnięta w okresie dojrzewania trwa przez cały okres płodności kobiety, czyli ok. 30 lat, i kończy się menopauzą.

Cewka moczowa (łac. urethra) – końcowa część układu moczowego wyprowadzająca mocz na zewnątrz. Jest to przewód rozpoczynający się na dnie pęcherza moczowego ujściem wewnętrznym cewki, a kończący ujściem zewnętrznym u mężczyzn na końcu żołędzi prącia, u kobiet na brodawce cewkowej położonej w przedsionku pochwy. Bezpośrednią przyczyną zapalenia szyjki macicy są infekcje bakteryjne lub zakażenie chlamydiami. Sprzyjają temu uszkodzenia mechaniczne szyjki oraz częste zmiany partnerów seksualnych. Często zakażenie takie rozprzestrzenia się na inne odcinki dróg rodnych, bywa także przenoszone na partnera. Podstawą w diagnozie – podobnie jak w przypadku innych dolegliwości dróg rodnych – jest badanie ginekologiczne oraz analiza mikrobiologiczna wymazu z szyjki macicy. W leczeniu zapalenia szyjki macicy stosuje się antybiotyki w sposób miejscowy i ogólny. Ponadto można zastosować środki, które powodują koagulację nabłonka (np. azotan srebra) oraz preparaty hormonalne, które ograniczają wydzielanie śluzu z szyjki macicy. W poważniejszych przypadkach konieczny jest zabieg chirurgiczny.

Pęcherz moczowy

Zajmijmy się dzisiaj drogami moczowo-płciowymi. Pęcherz moczowy to inaczej zbiornik moczu doprowadzanego do tego narządu przez dwa moczowody, położony w miednicy tuż poza spojeniem łonowym, zbudowany w kształcie stożka, którego podstawa zwana inaczej dnem jest zwrócona ku dołowi, a szczyt łączący się z trzonem zwrócony jest ku górze, w kierunku pępka.
Pęcherz moczowy to narząd gromadzący mocz wydalany przez nerki. Mocz spływa do pęcherza moczowego stale, odpływa zaś z niego okresowo przez cewkę moczową. Pojemność pęcherza moczowego wynosi około 250–500 ml, ale może on jednak rozciągnąć się do objętości 1000–1500 ml. W ciężkich chorobach, np. w durze brzusznym, przy zatrzymaniu moczu pojemność pęcherza może osiągnąć 3–4 litry.

U mężczyzn otrzewna z pęcherza przechodzi ku tyłowi na przednią powierzchnię odbytnicy, wyścielając w tym miejscu zagłębienie odbytniczo-pęcherzowe (excavatio rectovesicalis). Dno pęcherza spoczywa na gruczole krokowym (prostata). Nieco powyżej do tylno-dolnej powierzchni pęcherza moczowego przylegają pęcherzyki nasienne. Cewka moczowa ma długość 20 cm, przechodzi przez gruczoł krokowy, a następnie wzdłuż prącia, by zakończyć się ujściem zewnętrznym. U kobiet otrzewna z górnej powierzchni pęcherza moczowego przechodzi na przednią powierzchnię macicy, przy czym powstaje zagłębienie pęcherzowo – maciczne (excavatio vesicouterina). Dno pęcherza spoczywa na trójkącie moczowo – płciowym, zatem pęcherz leży niżej niż u mężczyzn. Ku tyłowi od pęcherza znajduje się macica i górny odcinek pochwy. Cewka moczowa ma 3 do 4 cm. Krótka, bo zaledwie czterocentymetrowa cewka moczowa (u mężczyzny jest cztery-pięć razy dłuższa), ułatwia zarazkom szybkie dotarcie do pęcherza. Na dodatek ujście cewki znajduje się blisko odbytu i łatwiej jest przenieść na nią bakterie znajdujące się w kale. W swoim naturalnym środowisku nie są one groźne, ale gdy dostaną się do pęcherza, mogą wywołać stan zapalny. Powinno się uczyć dziewczynki, żeby po skorzystaniu z toalety podcierały się “do tyłu”, czyli w stronę odbytu. Odwrotny ruch może (szczególnie u dziecka, które robi to niedokładnie) wprowadzić bakterie kałowe do dróg moczowych i pochwy.

Zajrzyj do innych blogów:
urosept
na pęcherz
na potencję
układ moczowo płciowy

Pęcherz opróżniony leży poza spojeniem łonowym, wypełniony wystaje ponad spojenie. Kształt pęcherza zależny jest od stopnia wypełnienia. Pęcherz opróżniony jest spłaszczony w kierunku przednio – tylnym, wypełniony przybiera postać kulistą. Część skierowana ku górze i ku przodowi nosi nazwę szczytu pęcherza (apex vesicae), ku dołowi i tyłowi zwrócone jest dno pęcherza (fundus vesicae). Między szczytem a dnem znajduje się trzon pęcherza (corpus vesicae). Gdy pęcherz jest spłaszczony, wyróżniamy na nim ścianę przednią i ścianę tylną. Stan zapalny pęcherza moczowego, wywołany czynnikami bakteryjnymi lub, rzadziej, pasożytniczymi. Przyczyną schorzenia najczęściej są bakterie, które przez cewkę moczową dostają się do pęcherza. Infekcja powoduje zapalenie śluzówki pęcherza moczowego, co wywołuje dokuczliwe dolegliwości. W niektórych przypadkach nie jest możliwe rozpoznanie przyczyny bakteryjnej (dotyczy to często stanów spowodowanych działaniem substancji chemicznych). Także w niektórych formach niebakteryjnych trudno określić dokładnie przyczynę. Schorzenie powodują zazwyczaj mikroorganizmy chorobotwórcze bytujące w jelicie, takie jak pałeczka okrężnicy, Pseudomonas, Proteus oraz inne enterobakterie, przedostające się z cewki moczowej do pęcherza moczowego. Drobnoustroje mogą poza tym przeniknąć do dolnych dróg moczowych przez przylegające do nich jelito proste oraz przez krew. Częstym sprawcą zakażeń jest bakteria – Escherichia coli. Ten mikrob, charakterystyczny dla flory jelitowej, potrafi na długo zadomowić się w pęcherzu czy nerkach i powodować nawracanie infekcji. Jeśli kłopoty z pęcherzem stają się naszą częstą przypadłością, warto zrobić posiew bakterii z moczu i oznaczyć antybiogram, czyli ocenić, na jakie antybiotyki wrażliwy jest zarazek. Lekarz pierwszego kontaktu zazwyczaj daje nam skierowanie na badanie moczu i na jego podstawie ocenia, czy ma do czynienia z infekcją bakteryjną. Prawda jest jednak taka, że szczególnie przy pierwszym zakażeniu rzadko kieruje badanie na posiew. Najczęściej leczy nas “awansem” – daje leki, a wynik ewentualnego badania przydaje się, jeśli terapia okaże się nieskuteczna i infekcja powróci. Taki sposób leczenia nie jest ideałem, ale chodzi o czas. Namnażanie bakterii do badań trwa kilka dni, a w tym czasie choroba w szybkim tempie rozchodzi się po drogach moczowych. Bakterie obecne we krwi gromadzą się początkowo w nerkach, skąd przemieszczają się do dróg moczowych. Obecność mikroorganizmów chorobotwórczych w pęcherzu moczowym, mimo że stanowi warunek konieczny, nie jest jednak wystarczająca do wytworzenia stanu zapalnego. Jego powstanie warunkuje także obniżenie zdolności eliminacji bakterii przez układ moczowy, np. w przypadku niepełnego opróżniania pęcherza moczowego, osłabienia czynników hamujących przyleganie bakterii do ścian pęcherza oraz zmniejszenia jego aktywności antybakteryjnej. Ryzyko zapalenia błony śluzowej wycie łającej pęcherz moczowy i moczowody wzrasta również w czasie ciąży (zwłaszcza w drugiej połowie, gdy dochodzi do naturalnego poszerzenia dróg moczowych i zastoju moczu) oraz w okresie menopauzalnym (infekcji sprzyjają zmiany hormonalne, do jakich dochodzi w organizmie kobiety; estrogeny sprzyjają wytwarzaniu bakterii kwasu mlekowego, a owe bakterie utrzymują kwaśne pH pochwy dzięki czemu chorobotwórcze drobnoustroje nie mogą się tam rozwijać i przenosić z oko- lic pochwy w stronę ujścia cewki moczowej. Bardziej narażone są także kobiety stosujące antykoncepcyjne wkładki domaciczne. Tzw. spirala wywołuje w jamie macicy lekki stan zapalny, a to zwiększa prawdopodobieństwo infekcji dróg moczowych.

Między pęcherzem moczowym a tylną powierzchnią spojenia łonowego znajduje się wypełniona tkanką łączną przestrzeń załonowa (spatium retropubicum). Od szczytu pęcherza ku górze po tylnej powierzchni ściany jamy brzusznej ciągnie się więzadło pępkowe pośrodkowe (ligamentum umbilicale medianum). Więzadło to jest pozostałością występującego w życiu płodowym moczownika (urachus). Po obydwu stronach więzadła pępkowego pośrodkowego przebiegają dwa więzadła pępkowe boczne, które są zarośniętymi tętnicami pępkowymi (aa. umbilicales). Tętnice pępkowe grają duża rolę w życiu płodowym, u człowieka dorosłego ulegają uwstecznieniu. Od góry pęcherz moczowy jest pokryty otrzewną, która w miarę wypełniania się pęcherza unosi się wraz z nim. Przy pęcherzu wypełnionym i wystającym ponad spojenie łonowe przednia jego ściana przylega bezpośrednio do przedniej ściany jamy brzusznej, co pozwala na nakłucie pęcherza od przodu bez naruszenia otrzewnej. Pęcherz moczowy mieści się w obrębie miednicy mniejszej, do tyłu od spojenia łonowego, a do przodu od odbytnicy. U kobiet pomiędzy odbytnicą a pęcherzem moczowym występuje macica i pochwa. Od góry i tyłu pęcherz moczowy przylega do otrzewnej. Z tyłu w miejscu ujść moczowodów otrzewna przechodzi na narządy leżące za pęcherzem (np. odbytnicę czy macicę) tworząc zagłębienia odbytniczo-pęcherzowe i pęcherzowo-maciczne. Jednak tylko szczyt oraz szczyt i tylna ściana pęcherza moczowego mężczyzn sąsiaduje z pętlami jelitowymi. Ściany boczne przylegają do mięśnia dźwigacza odbytu i zasłaniacza wewnętrznego. U kobiet dno pęcherza sąsiaduje z przeponą moczowo-płciową, zaś u mężczyzn z gruczołem krokowym, pęcherzykami nasiennymi, bańkami nasieniowodów i odbytnicą. W warstwie mięśniowej występują włókna podłużne zewnętrzne i wewnętrzne oraz okrężne tworzące mięsień wypieracz moczu. W miejscu ujścia moczowodów i cewki moczowej mięśniówka tych struktur tworzy trójkąt pęcherzowy i powstający z niego zwieracz pęcherza. Część włókien obejmuje początkowy odcinek cewki moczowej (mięsień zwieracz cewki wewnętrzny). W dalszym odcinku znajduje się mięsień zewnętrzny cewki moczowej, który podlega naszej woli i leży na wysokości przepony moczowo-płciowej. Mocz stale spływa do pęcherza moczowego, z którego dopiero okresowo wypływa przez cewkę moczową. Główny udział w opróżnianiu pęcherza odgrywają mięśnie brzucha. Następnie dochodzi do rozluźnienia zwieraczy.

Przy zapaleniu pęcherza moczowego występuje ból, nadmierna częstotliwość oddawania moczu oraz zmiany w moczu. Ból o różnym natężeniu jest umiejscowiony w dolnej, środkowej części brzucha, pod pępkiem (podbrzusze); często jest silny, nierzadko nie do zniesienia, zbiega się z chwilą oddawania moczu, czemu towarzyszy uczucie pieczenia. Częstotliwość oddawania moczu jest tak duża, że powoduje podejrzenie nietrzymania moczu, a częstomocz, zarówno dzienny, jak i nocny nierzadko uniemożliwia sen. Mocz może pozostać jasny, lecz w tym wypadku badanie laboratoryjne również wykaże obecność osadu; zwykle jest jednak mętny, w ciężkich przypadkach ropny, z domieszką włókien. Po oddaniu moczu może pojawić się krwawe plamienie, a nawet obfity krwotok (krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego). O zapaleniu pęcherza mogą świadczyć konieczność częstszego niż zwykle oddawania moczu, współwystępująca z uczuciem pieczenia podczas mikcji i bezpośrednio po wydaleniu, a także mętny, ciemny mocz o intensywnym zapachu. Zdecydowanie bardziej podatne na występowanie schorzenia są kobiety; przyjmuje się, że przynajmniej 10-20% z nich przechodzi w życiu zapalenie pęcherza moczowego. Spowodowane jest to działaniem rozmaitych czynników natury anatomicznej oraz funkcjonalnej, np.: sąsiedztwem zewnętrznego otworu cewki moczowej, pochwy, odbytu, ograniczoną długością cewki moczowej, urazowością, przekrwieniem okolic miednicy (związanym z aktywnością płciową), odpływem pęcherzowo-moczowodowym (wskutek nagłego przerwania oddawania moczu i jego powrotu z cewki moczowej do pęcherza), ciążą (ze względu na oczywiste przemiany anatomiczne) oraz anomaliami hormonalnymi okresu poprzekwitaniowego (osłabiającymi naturalną odporność pęcherza), a także dolegliwościami związanymi z opróżnianiem pęcherza w podeszłym wieku (wypadanie). Ważną sprawą i problemem u kobiet w okresie menopauzy jest spadek , niedobór estrogenów. Infekcje pęcherza moczowego pojawiają się z powodu zaburzeń hormonalnych również przy antykoncepcji lub zaburzeniach tarczycy. U osób żyjących w stresie wytwarza się nadmiar kortyzolu, który jest insulino oporny, blokuje to reakcje związane z cukrami i może doprowadzić do cukrzycy a wcześniej do częstomoczu. Sex w trakcie kuracji wydłuża okres leczenia. Kiedy tylko pojawią się pierwsze niepokojące objawy, trzeba zgłosić się do lekarza. A już na pewno wtedy, gdy mocz staje się mętny i widoczne są w nim ślady krwi, a do tego odczuwamy bóle lędźwiowe. Choć zapalenie pęcherza moczowego nie jest niebezpieczne, to zaniedbany stan zapalny może doprowadzić nawet do odmiedniczkowego zapalenia nerek bądź przewlekłego zapalenia pęcherza moczowego.
Z kolei w wysiłkowym nietrzymaniu moczu dochodzi do wycieku moczu podczas kaszlu, kichania, wysiłku fizycznego lub w wyniku podobnych czynności. Jest to zjawisko szczególnie częste u kobiet. Prawdziwe wysiłkowe nietrzymanie moczu (diagnozowane na podstawie badań urodynamicznych) występuje, gdy nie funkcjonuje prawidłowo szyja pęcherza moczowego oraz inne mechanizmy biorące udział w utrzymywaniu moczu. Inny mechanizm, jakim jest zwieracz cewki moczowej, jest szczególnie ważny dla prawidłowego trzymania moczu u kobiet (bardziej niż u mężczyzn). Składa się on z mięśnia otaczającego cewkę moczową oraz jego połączeń z mięśniami dna miednicy. Aby zwieracz cewki moczowej funkcjonował prawidłowo, nie może być uszkodzona tkanka podtrzymująca dno miednicy, zwana powięzią
Leczenie chorego pęcherza. W przypadku niepowikłanego, ostrego, objawowego zapalenia pęcherza moczowego zalecane jest wykonanie posiewu moczu oraz antybiogramu, pozwalającego na zastosowanie terapii antybiotykowej, ukierunkowanej na eliminację mikroorganizmów odpowiedzialnych za wywołanie zakażenia. Częstość, z jaką zapalenie pęcherza objawia się u kobiet, jest wskazaniem do podjęcia jego natychmiastowego leczenia. Środki powszechnie stosowane o potwierdzonej skuteczności wymagają kuracji 7-10-dniowej; możliwe jest też poddanie się terapii, przewidującej podanie pojedynczej dawki odpowiedniego leku. Pierwsza rzecz, jaką powinniśmy zrobić, to zacząć zdecydowanie więcej pić. Czasami dodatkowy litr wody mineralnej potrafi zahamować infekcję, bo bakterie, które ją wywołują, zostają wypłukane z dróg moczowych. W pierwszym okresie zakażenia pomagają także środki ziołowe, jak np. urosept, urinal czy tabletki zawierające wyciąg z żurawiny. Działają one moczopędnie i jednocześnie dezynfekująco. Zapobiegają też osadzaniu się bakterii na ściankach pęcherza. Przez dłuższy czas można je stosować także zapobiegawczo, ale pamiętajmy, że są to leki i nie należy brać ich stale. Jeśli choroba się rozwinęła i trzeba iść do lekarza, powiedz mu o tym, że zażywałeś leki ziołowe. Mogą one zafałszować wyniki badań, np. ograniczyć liczbę bakterii w moczu (wyniki badań wydają się dobre), ale nie na tyle, by zwalczyć infekcję. Trzeba odstawić środki na dwa dni i zrobić badanie ponownie. W leczeniu bardzo pomagają leki rozkurczowe, np. no-spa. Nie tylko zmniejszają ból, ale przede wszystkim ułatwiają wypłukanie mikrobów. Kiedy dolegliwości utrzymują się dłużej niż dwa dni, trzeba skontaktować się z lekarzem. Ten najpierw zapisze nam leki przeciwzapalne i bakteriostatyczne, jak: furagin, baktrim, biseptol czy trimesan, a jeśli choroba się rozwinie i dołączy do niej gorączka – antybiotyk. Pęcherz i nerki uwielbiają leżeć i wygrzewać się. Dzięki temu szybciej się wyleczymy i zmniejszymy ryzyko, że infekcja powróci. Żeby rozpoznać zapalenie pęcherza i odpowiedzialne za nie bakterie, trzeba wykonać ogólne badanie moczu, posiew moczu z antybiogramem, czasem USG dróg moczowych (do zakażeń często dochodzi przy zastoju moczu w drogach moczowych. Sprzyja temu m.in. nieprawidłowa budowa czy kamica. Oba przypadki można wykryć dzięki USG jamy brzusznej). Posiew z antybiogramem wykonywany jest po to, by przekonać się, jaka bakteria panoszy się w drogach moczowych i jaki antybiotyk jest w stanie się z nią uporać. Jeśli lekarz chce szybko rozpocząć kurację, czasem podaje antybiotyk bez posiewu. Wybiera wtedy specyfik o tzw. szerokim spektrum działania, czyli taki, który zwykle jest skuteczny w tego typu przypadkach. Terapia trwa najczęściej 7-10 dni.

Skuteczność leczenia należy zweryfikować po upływie kilku dni od zaprzestania stosowania leku poprzez ponowne wykonanie posiewu moczu. Całkowita eliminacja bakterii oznacza wyleczenie, ich częściowe unicestwienie może prowadzić do powtórnego wystąpienia objawów bezpośrednio po odstawieniu leku. Występuje wówczas nawrót choroby; powtórne zakażenie po unicestwieniu bakterii nazywane jest reinfekcją. Jeżeli zapalenie pęcherza pojawia się częściej niż dwa razy do roku, mamy do czynienia z tzw. infekcją nawracającą. W tym przypadku nie wystarcza wykonanie posiewu moczu, lecz wskazane jest przeprowadzenie badań mogących wykazać istnienie chorób układu moczowego lub chorób ogólnych, sprzyjających rozwojowi infekcji dróg moczowych, np. kamicy, wad rozwojowych (stenoza cewki moczowej, otworu cewki moczowej czy też odpływu itd.), niedoczynności neurologicznych na poziomie pęcherza i mięśnia zwieracza, chorób metabolicznych. O ile infekcja pęcherza jest dość łatwa do zdiagnozowania, to z nerkami bywa już gorzej. Nie zawsze wiemy, że tępy, czasem kłujący ból w dole pleców może oznaczać kłopoty z nerkami. Bolą nas po prostu plecy, czujemy się coraz słabsi, czasem mamy stany podgorączkowe. To może być przepracowanie, ale też początek infekcji. Lekarz podczas badania prosi nas, żebyśmy usiedli, i ręką złożoną w łódeczkę uderza nas na wysokości obu nerek. Nie jest to badanie w stu procentach potwierdzające infekcję, ale zazwyczaj, jeśli jesteśmy chorzy, odczuwamy przy uderzeniu silny ból. Możemy nie mieć wcale gorączki albo słupek rtęci w termometrze sięga 40 stopni. Przy podejrzeniu zapalenia lekarz oprócz badania moczu zleci także inne testy, które pokazują pracę naszych “oczyszczalni”. Oznacza się wtedy poziom mocznika, kreatyniny i kwasu moczowego w krwi. U kobiet bardzo ważne jest tu zachowanie higieny osobistej oraz sposób podmywania się, tzn uważamy na ujście odbytu, które często może wywoływać zakażenia. Przede wszystkim w moczu pojawia się pałeczka okrężnicy, paciorkowiec i gronkowiec. Infekcje może wywołać również wirus Herpes oraz bakterie beztlenowe

Choroby pęcherza moczowego

Choroby pęcherza moczowego to wbrew pozorom dość powszechny problem. Częste jest ostre zapalenie pęcherza moczowego czy krwiomocz. Przyczyną schorzenia najczęściej są bakterie, które przez cewkę moczową dostają się do pęcherza. Infekcja powoduje zapalenie śluzówki pęcherza moczowego, co wywołuje dokuczliwe dolegliwości.

Wiadomo, że bóle w dolnej części brzucha oraz częste, bolesne i połączone z pieczeniem oddawanie moczu – to najbardziej charakterystyczne objawy cystitis, czyli zapalenia pęcherza moczowego. Objawom tym może towarzyszyć gorączka i złe samopoczucie, a w moczu pojawienie się białka i wzrost ilości leukocytów oraz, niekiedy, krwinek czerwonych. W tych przypadkach mocz może być mętny i mieć zmieniony zapach. U dorosłych zakażenie/zapalenie pęcherza zwykle szybko ustępuje, pod warunkiem, że chory będzie pił dużo płynów (co najmniej 2-3 litry na dobę). Żeby przyspieszyć zdrowienie, rozsądne jest przyjęcie odpowiedniego antybiotyku lub innego środka przeciwbakteryjnego, który zleci lekarz. Warto, choć nie jest to konieczne, zgłosić się do lekarza z wynikiem ogólnego badania moczu, które niedrogo można wykonać w każdym laboratorium analitycznym. Wówczas można przekonać się, czy stwierdzone niedomaganie jest istotnie zapaleniem pęcherza. Jeśli jest tak w istocie, w osadzie moczu stwierdza się bardzo liczne leukocyty (krwinki białe, ciałka ropne): kilkadziesiąt lub kilkaset w polu widzenia mikroskopu. Czasem całe pole widzenia jest pokryte cieńszą lub grubszą warstwą leukocytów. W ostrym zapaleniu pęcherza moczowego stwierdza się obrzęk i zaczerwienienie błony śluzowej pęcherza, czasem z wybroczynami, a nawet owrzodzeniami. Zmiany te mogą cofnąć się zupełnie lub doprowadzić do przewlekłego zapalenia pęcherza moczowego. Nacieki zapalne umiejscawiają się wtedy nawet w mięśniówce pęcherza, wywołując zwłóknienie ściany pęcherza, zanik błony śluzowej i zmniejszenie pojemności pęcherza wskutek powstających blizn. W ostrym zapaleniu pęcherza moczowego chory skarży się na częste i bolesne oddawanie moczu oraz na bóle w dole brzucha. Dolegliwością tym towarzyszy stan podgorączkowy. Jeżeli zapalenie pęcherza powtarza się, to oprócz ogólnego badania moczu, trzeba wykonać także badanie moczu na posiew. Umożliwi ono identyfikację bakterii, które są przyczyną zakażenia, oraz określi ich wrażliwość na leki. Uwaga: badanie moczu na posiew należy wykonać zanim zacznie się przyjmować antybiotyk lub inny lek przeciwbakteryjny. Oczywiście, poza identyfikacją drobnoustrojów sprawczych, nawracające zapalenie dróg moczowych wymaga wizyty u lekarza, który ustali przyczynę powtarzających się infekcji. Może nią być cukrzyca, a także nieprawidłowości w budowie pęcherza lub dróg moczowych, sprzyjające ich kolonizacji przez drobnoustroje, np. kamica, zwężenie lub uchyłki cewki moczowej, a u mężczyzn ? rozrost prostaty. W celu identyfikacji wspomnianych przyczyn mogą być potrzebne badania dodatkowe, np. wziernikowanie pęcherza, badanie ultrasonograficzne lub rentgenowskie. Choroby układu moczowego wykazuje ropomocz, a więc bardzo dużo krwinek białych oraz niewielką ilość świeżych krwinek czerwonych.

Ropomocz (łac. pyuria) – obecność leukocytów (leukocyturia) oraz drobnoustrojów (wirusów, bakterii, grzybów lub pasożytów) w moczu, jeśli ich obecność powoduje zmętnienie lub inną zmianę barwy czy zapachu. Jest to zwykle związane z występowaniem znacznych ilości powyższych składników w moczu. Mocz jest mętny zaraz po oddaniu i wydziela mocny zapach amoniakalny. W okresie gorączkowym ostrego zapalenia pęcherza moczowego chory powinien leżeć w łóżku. Należy kłaść ciepłe kompresy na okolice podbrzusza. Chorym podaje się lekko strawną dietę. Nie wyleczone do końca zapalenie pęcherza może być przyczyną przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek. Bezbolesny krwiomocz jest pierwszym objawem 60% wszystkich nowotworów pęcherza moczowego. Krwiomoczem nazywamy występowanie krwi w moczu. Jest on – podobnie jak białkomocz – bardzo częstym objawem chorób układu moczowego. Kolejnymi mogą być zapalenie pęcherza oraz zaburzenia nerkowe. Raka pęcherza rozpoznaje się za pomocą cystoskopii i biopsji. Krwiomocz makroskopowy, tzn. widoczny gołym okiem, kiedy oddawana porcja moczu, zazwyczaj niespodziewanie i nieoczekiwanie, jest mętna, czerwonobrunatna, ma wygląd popłuczyn mięsnych lub ciemnego piwa. Świadczy on o obecności znacznej liczby erytrocytów w moczu, powodujących zmianę jego zabarwienia. Przyczyną krwiomoczu makroskopowego są niekiedy także czynniki spoza układu moczowego, np. uogólniona skaza krwotoczna lub niektóre z zażywanych leków, zwłaszcza zmniejszające krzepliwość krwi (po ich przedawkowaniu), itp. Krwiomocz mikroskopowy można stwierdzić dopiero przy użyciu mikroskopu; podczas badania osadu moczu widoczne są dość liczne erytrocyty, tzn. powyżej 1–2 krwinek czerwonych w polu widzenia mikroskopu. Krwiomocz, chociażby jednorazowy, należy zawsze traktować jako bardzo ważny i niepokojący objaw, który często może być pierwszym i jedynym objawem poważnego zagrożenia. Dlatego też w każdym przypadku należy ustalić jego przyczynę, nawet wtedy, gdy pojawił się jeden raz lub samoistnie ustąpił po krótkim czasie. Krew obserwowana w moczu może pochodzić zarówno z nerki, jak i z dróg moczowych. Przyczyną krwiomoczu może być:

• gruźlica nerek,

• nadciśnienie złośliwe,

• choroby gruczołu krokowego,

• ciało obce w pęcherzu moczowym,

• pourazowe uszkodzenie układu moczowego (np. pęknięcie nerki),

• kamica nerkowa, w przebiegu której kamień uszkodził naczynie krwionośne w miedniczce nerkowej lub w czasie przemieszczania się w moczowodzie,

• zawał nerki,

• ostre stany zapalne układu moczowego,

• polipy lub brodawczaki pęcherza moczowego, a także inne rozrosty nowotworowe nerek lub dróg moczowych,

• inne.

Nowotwory pęcherza moczowego najczęściej powstają z nabłonka przejściowego błony śluzowej pęcherza. Nowotwory z tkanki mięśniowej (mięśniaki) i tkanki łącznej (włókniaki) są bardzo rzadkie. Wywodzące się z nabłonka przejściowego dzieli się na brodawczaki i raki. Rak przejściowo komórkowy zajmuje typowo szyję i trójkąt pęcherza oraz okolicę ujść moczowodowych. Często występuje u mężczyzn w wieku 50-80 lat. Powoduje dysurię, całodobowy częstomocz (utrata pojemności pęcherza) i krwiomocz. Brodawczak pęcherza moczowego to niezłośliwy nowotwór wychodzący z nabłonka przejściowego (tkanka nabłonkowa) dróg moczowych. Występuje zwykle pojedynczo, rzadziej mnogo, najczęściej w pęcherzu, rzadko w miedniczce nerkowej. Tworzy kosmkowate, palczaste lub kuliste twory na cienkiej szypule w niezmienionej dookoła błonie śluzowej pęcherza. We wczesnym okresie raka leczy się cystektomią (usunięcie pęcherza moczowego), w postaci zaawansowanej raka oraz brodawczaków stosuje się elektroresekcją i koagulację przezcewkową lub częściowe wycięcie pęcherza, telegammaterapia (mnogie brodawczaki mają tendencję do nawrotów) i chemioterapia. Kamica pęcherza moczowego to obecność złogów w pęcherzu. Mogą to być kamienie pochodzące z nerki (kamica moczowa), które nie zostały wydalone przez cewkę i powiększyły się (kamienie pierwotne) lub powstały w pęcherzu (kamienie wtórne) wskutek utrudnionego odpływu moczu z pęcherza. Kamica pęcherza moczowego u mężczyzn towarzyszy zwykle łagodnemu rozrostowi stercza (BPH) i jest jednym z bezwzględnych wskazań do chirurgicznego leczenia BPH. Zabieg u chorych na BPH powikłany kamica pęcherza polega na jednoczesnym usunięciu kamieni z pęcherza i wyeliminowaniu przeszkody podpęcherzowej. Zwykle wykonuje się go przez cewkę moczową: cystolitotrypsja oraz elektroresekcja gruczolaka stercza (TURP). Jeśli masa kamieni jest duża, wykorzystuje się dostęp przezpęcherzowy: cystolitotomia oraz wykiszczenic gruczolaka stercza. Alternatywą cystolitolrypsji przezcewkowej i cystolitolomii jest rozkruszenie i usunięcie kamieni przez przetokę nadlonową wytworzoną metodą nakłucia (PCCL – percutaneous cystolithotripsy). Zabieg przeprowadza jeden urolog – wnętrze pęcherza obserwuje przez teleskop elektroresektora wprowadzonego przez cewkę i usuwa kamienie przez przetokę nadlonową zaopatrzoną rurą Amplatza. Kamienie można kruszyć dowolną metodą: litotrypsja ultradźwiękowa (sonotroda), udarowa (Lithoclast) lub elektrohydrauliczna (EHL). Fragmenty kamieni usuwa się kleszczykami i odsysa się przez mrę Amplatza. Po usunięciu złogów wykonuje się elektroresekcję przezcewkową stercza (TURP) – płyn płuczący oraz skrawki stercza odpływają na zewnątrz przez rurę Amplatza. Po zabiegu pozostawia się w pęcherzu cewnik wyprowadzony przez przetokę nadlonową oraz cewnik wprowadzony przezcewkowo. Kamica pęcherza moczowego jest schorzeniem polegającym na występowaniu złogów zbudowanych z soli wapnia lub kwasu moczowego w pęcherzu moczowym. wielkość i ilość złogów z pęcherzu moczowym może być różnorodna – zobacz Galerię kamicy pęcherza moczowego. W skrajnych przypadkach złogi w pęcherzu moczowym mogą swoją masą całkowicie wypełniać światło pęcherza moczowego.

Leczenie i zapobieganie chorobom układu moczowego Leczenie farmakologiczne możemy wspomóc. Bolesne pieczenie towarzyszące oddawaniu moczu, złagodzi niegazowana woda mineralna z sokiem z cytryny. Trzeba ją pić po szklance przynajmniej 6 razy dziennie. Taki napój zmieni środowisko w drogach moczowych na bardziej kwaśne, utrudniając namnażanie się drobnoustrojów i rozcieńczając mocz i usunie wraz z nim część bakterii. Innym sposobem jest wypijanie soku z czarnej porzeczki lub żurawin, co również zapobiega dalszemu rozwojowi bakterii atakujących pęcherz i cewkę moczową. Żurawina zawiera substancję, uniemożliwiającą bakteriom przyleganie do ścian pęcherza i przewodu moczowego. Pomocne bywają nasiadówki w mocnym naparze rumianku, szałwii lub mieszanki ziołowej Vagosan. Dolegliwości bólowe łagodzi ogrzewanie podbrzusza termoforem. Ale i po nasiadówkach, i po ogrzewaniu termoforem trzeba bezwzględnie położyć się do łóżka, aby nie wychłodzić organizmu. Wskazane jest zrezygnowanie – przynajmniej w czasie choroby z kawy, alkoholu i papierosów, bowiem wysuszają śluzówkę dróg moczowych, co zwiększa ból podczas oddawania moczu. Pomaga wypijanie ok. 2 litrów napojów dziennie. Płyny wypłukują złogi i drobnoustroje z dróg moczowych, co zapobiega zakażeniu. Dobrze, by choć w części były to napoje z witaminą C zakwaszającą mocz. Bakterie nie lubią kwaśnego środowiska, niezwlekanie z pójściem do toalety. Wstrzymywany mocz gromadzi się w pęcherzu, stanowiąc pożywkę dla bakterii, po oddaniu stolca – u kobiet – podcieranie się od przodu do tyłu, by nie dopuścić do przemieszczenia się bakterii z okolicy odbytu do dróg moczowych, po pływaniu w basenie czy pobycie w saunie – u kobiet – dokładne umycie okolic krocza pod bieżącą wodą, np. specjalnym żelem do higieny intymnej, zdrowiej brać prysznic niż kąpiel w wannie. Pod natryskiem łatwiej spłukać z ciała bakterie, noszenie jesienią i zimą ciepłej, a zawsze bawełnianej, bielizny.